1 اوت ۲۰۲۵ - بیش از یک دهه پیش، پژوهشگران دریافتند که یک عارضه ی حاد ناشی از دیابت نوع ۱به نام کتواسیدوز دیابتی (DKA) با هورمون لپتین حتیدر غیاب انسولین قابل درمان است، اما این کشف در آن زمان نادیده گرفته شد. تحلیلی که امروز در نشریه ی تحقیقات بالینی منتشر شده است، توضیح می دهد که لپتین چگونه بر مغز تأثیر می گذارد و ممکن است در درمان های آینده مورد استفاده قرار گیرد.
کتواسیدوز زمانی رخ می دهد که بدن قادر به تولید انسولین نیست و شروع به تجزیه ی چربی ها برای تأمین انرژی می کند، که می تواند منجر به تجمع خطرناک گلوکز و کتواسیدها در خون شود. پزشکان معمولاً برای مقابله با این عارضه انسولین تجویز می کنند، اما اکنون شواهد نشان می دهد که در شرایط کمبود انسولین، مغز نقش کلیدی در بروزDKA ایفا می کند.
دکتر مایکل شوارتز، نویسنده ی ارشد مقاله و استاد پزشکی در دانشگاه واشنگتن، گفت: وقتی پانکراس نتواند انسولین بسازد، مغز پیامی دریافت می کند که بدن فاقد سوخت است- حتیاگر در واقع این طور نباشد. این پیام تا حدی از طریق سطح پایین لپتین در خون منتقل می شود.
لپتین به تنظیم اشتها و وزن بدن توسط مغز کمک می کند و از سلول های چربی بدن تولید می شود. این هورمون از طریق جریان خون وارد مغز می شود، به ویژه به ناحیه ای به نام هیپوتالاموس وارد می شود که کنترل غذا خوردن و زمان آن را برعهده دارد. زمانی که سطح لپتین پایین باشد، مغز مدارهایی را فعال می کند که منابع انرژی مانند گلوکز و کتون ها را بسیج می کنند.
تیم شوارتز این ارتباط را در سال ۲۰۱۱ زمانی کشف کرد که لپتین را به مغز موش ها و رت های مبتلا به دیابت نوع ۱تزریق کردند. در ابتدا اتفاقی نیافتاد، اما چهار روز بعد، با حیرت مشاهده کردند که سطح گلوکز و کتون خون حیوانات کاملاً طبیعی شد- حتیبا وجود کمبود شدید انسولین.
دکتر شوارتز گفت: «من فکر میکنم شگفت انگیزترین بخش این کشف این بود که قند خون نه تنها کاهش پیدا کرد، بلکه در سطح پایین باقی ماند. وقتی تلاش می کردیم آن را بالا ببریم، دوباره پایین می آمد و اگر سعی می کردیم آن را پایین بیاوریم، بالا می رفت و به سطح طبیعی می رسید».
این واکنش ها نشان می داد که مغز حتی در غیاب انسولین می تواند سطح قند خون را در وضعیت طبیعی نگه دارد.
در آن زمان، جامعه ی علمی فعال در حوزه ی دیابت نمی دانست با این کشف چه کار کند.
دکتر شوارتز، گفت: «امروز درک بسیار بهتری از کشفی داریم که در سال ۲۰۱۱ مطرح شد اما عمدتاً نادیده گرفته شد».
او قصد دارد برای شروع آزمایش های انسانی جهت بررسی تأثیر لپتین بر تنظیم قند خون در بیماران دیابت نوع ۱، ازFDA مجوز بگیرد.نتایج مثبت می تواند مسیر تولید داروهایی را هموار کند که با هدف گیری مغز برای درمان دیابت نوع ۱ساخته می شوند.
دکتر ایرل هیرش، استاد متابولیسم و غدد و درمان دیابت در دانشگاه واشنگتن و یکی از نویسندگان این مقاله، گفت: «این یکی از هیجان انگیزترین کشفیات دوران حرفه ای من است». او توضیح داد که کنترل گلوکز خون با لپتین می تواند راه های جدیدی برای درمان بیماران باز کند.
دکتر هیرش، که خود از کودکی دیابت نوع ۱ دارد، افزود: «سوء تفاهم نشود؛ کشف انسولین ۱۰۴سال پیش یکی از بزرگ ترین دستاوردهای قرن گذشته بود. اما این کشف، گام بزرگ بعدی است و شاید راه بهتری برای درمان دیابت ارائه دهد».
دکتر شوارتز یادآور شد که کنترل انسولین بار بزرگی بر دوش بیماران و خانواده های آنها می گذارد.اگر بتوان دیابت نوع ۱را بدون تزریق روزانه ی انسولین و پایش مداوم قند خون درمان کرد، بیماران آن را بزرگ ترین نعمت خواهند دانست.
او افزود: «اگر بتوان مغز را قانع کرد که ذخایر سوخت بدن تمام نشده اند، یا اگر نورون های خاصی در مغز که تولید گلوکز و کتون را تحریک می کنند غیرفعال شوند، بدن واکنشی که منجر به بالا رفتن شدید قند خون و کتواسیدوز می شود را متوقف خواهد کرد».
در پایان، دکتر شوارتز گفت: «این چارچوب جدید، دیدگاه رایج درباره ی کمبود انسولین به عنوان علت اصلی کتواسیدوز دیابتی را زیر سؤال می برد- دیدگاهی که دهه ها پذیرفته شده بود. اکنون این تحقیق جدید نشان می دهد که مغز نقش بسیار قدرتمندی در شکل گیری دیابت کنترل نشده دارد و شاید کلید درمان های جدید باشد».
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20250801/New-study-shows-brains-role-in-diabetic-ketoacidosis.aspx